Hve mikið ferskfóður þarf hundurinn?
Eftirfarandi tafla gildir fyrir Nordic Iceland. Þetta eru viðmiðunartölur (+/- 25%) fyrir heilbrigðan, fullorðinn hund sem fær meðal hreyfingu. Mælt er með að fullorðnir hundar fái mat 1-2 á dag en hvolpar 3-4 sinnum. Hundar eiga alltaf að hafa aðgang að hreinu drykkjarvatni.

Þyngd hunds í kg(fullvaxta)	Grömm/dag
1,0 - 5,0	40 - 200
5,0 - 10,0	200 - 340
10,0 - 20,0	340 - 550
20,0 - 30,0	550 - 700
30,0 - 40,0	700 - 900
40,0 - 50,0	900 - 1100
50,0 - 60,0	1100 - 1200

Orkuþörf eldri hunda*
Vegna minnkandi hreyfingar og hægari efnaskipta þurfa eldri hundar u.þ.b. 20% færri kaloríur en yngri, fullorðnir hundar þurfa. Með hækkandi lífaldri hafa eldri hundar tilhneigingu til að þyngjast og verða of feitir. Það tekur feita hunda lengri tíma að jafna glúkósa í blóðinu og þessi truflun á meltingu kolvetna getur leitt til sykursýki.

Orkuþörf tíka með hvolpa á spena*
Nýbakaðar mæður eru venjulega með hvolpana sína á spena í a.m.k. 6 vikur. Þörf hennar fyrir auka kaloríur eykst með fjölda hvolpa og fjölda vikna sem þær mjólka þar til hvolparnir eru 4 vikna. Mjög stórar tegundir (t.d. stóri Dani) hafa hlutfallslega minni meltingarveg og geta tíkur af þeim tegundum ekki alltaf borðað nægilega mikið til að halda holdum á meðan þær eru með hvolpa á spena. Eigendur slíkra hunda gætu þurft að gefa hvolpunum annan mat en móðurmjólkina mjög snemma.

Orkuþörf slasaðra hunda*
Mikið slasaðir hundar eða hundar í sjokki gætu haft aukna orkuþörf. Ef hundurinn þinn er slasaður eða veikur skaltu spyrja dýralækni hvort ef til vill þurfi að breyta matarvenjum hans með tilliti til orku eða næringarefna.

Heimild: Your dog´s nutritional needs: A Science-Based Guide For Pet Owners. National research council of the national academies USA 2006.

Vítamín

Fituleysanleg vítamín

A-vítamín
Fyrir hvað?: A-vítamín er mikilvæg fyrir sjón, vöxt, ónæmiskerfið, fósturþroska og frumuskiptingu
Skortur: Skortur á vítamíninu getur leitt til anorexiu, óeðlilegt þyngdartap, hornhimnubólga, hornhimnusýki, vefskemmdir í húð, öndunarkvillar, auknum móttækileika fyrir sjúkdómum
Offóðrun: Merki um offóðrun á vítamíninu er ójafnvægi í ferli uppbyggingu beina, slagæða- og bláæðahrörnun, ofþornun, miðtaugakerfisdeyfð, sársauki í liðamótum.

Hvaðan?: A-vítamín fæst eingöngu í dýraríkinu og helst í lifur, egg, feitum fisk og mjólk.

Vissir þú að? Betakaroten er efni sem líkami manna og hunda getur notað sem bygginarefni til að búa til A-vítamín. Betakaroten gefur gulrótum og rauðum fótum flamingófugla lit.

D-vítamín
Fyrir hvað? Viðheldur steinefnastatus líkamans, viðheldur jafnvægi á fosfór og kalk
Skortur: Skortur á vítamíninu getur leitt til beinkröm, deyfðar, vöðvarýrnun, bólgu og sveigjur í beinum .
Offóðrun: Merki um offóðrun á vítamíninu getur verið anorexía, veikindi, niðurgangur, uppköst, kölkun mjúkra vefja, öfgakennd steingerfing langra beina, ofþornun, þurr feldur

Hvaðan? Í feitum fisk t.d. síld og lax, en einnig í smjör, rjóma, eggjarauðu og lifur.

Vissir þú að? D-vítamín hefur verið til á jörðinni í 500 milljónir ára.

E-vítamín
Fyrir hvað? E-vítamín er andoxunarefni og hamlar því oxun í líkamanum

Skortur: getur leitt til vandamál við frjóvgun, hrörnun sjónhimnu og vöðvavanamála

Hvaðan? Aðallega í olíum úr jurtaríkinu svo sem solblómaolíu, en er einnig til í fitu úr dýraríkinu, ávöxtum, grænmeti og fræum.

Vissir þú að? E-vítamín er notað sem þrávarnarefni í hundafóðri til að hægja á því að fitan í fóðrinu þráni.

K-vítamín
Fyrir hvað? K-vítamín aðstoðar blóðið við að þykkjast og kekkjast og festir  kalk í beinagrindina í samvinnu við D-vítamín

Skortur: Ekki er vitað um að það geti komið upp skortur á vítamíninu hjá eðlilegum hundum þar sem þeir geta myndað það sjálfir í líkamanum

Hvaðan? Fyrst og fremst mynda hundar það sjálfir í líkamanum. Vítamínið er þó til víða, þó mest í þéttu og grænu grænmeti eins og broccolí og grænkál og í sýrðum sojavörum, t.d. tofú.

Vissir þú að? K-vítamín er einnig til í tóbaki. Ekki þó hvetja hvuttana til að fá sér smók, því þótt þeir séu þó með forða af K-vítamíni þegar þeir fá lugnakrabba er löngu sannað samband milli reykinga og beinþynnigar og því er engum greiði gerður með því að gefa þeim vítamínið á þennan hátt.

 

 

Vatnsleysanleg vítamín

B1 vítamín (Þíamín)
Fyrir hvað? Virkar fyrir efnaskipti kolvetnis í orku eða fitu; virkir jónagöng í taugavef
Skortur: að hvolpar vaxa ekki, að þeir léttast og fá óeðlilegt taugakerfi, en getur einnig valdið sköddun í taugakerfi og hjarta í fullorðnum hundum

Hvaðan? B1vítamín er til víða, mest í geri, grísakjöti og belggrænmeti ein einnig í innmat, hnetum, mjólk, ávöxtum og grænmeti

Vissir þú að? Í hráum fisk er til ensími sem heitir þíamínas sem skemmir B1 þannig ef hundur fær mikinn hráan fisk getur hann fengið vítamínskort þótt hann fái í sig réttan skammt af þíamíni. Við upphitun skemmist meirihlutinn af B1vítamín þannig að fóðurframleðeindur bæta í margföldum skammti fyrir upphitun til að réttur skammtur standi eftir.

B2 vítamín (Ríbóflavín)
Fyrir hvað? Virkni ensíma sem breytir kolvetnum, fitu og proteini í orku

Skortur: anorexía, þyngdartap, veikleika í vöðva, vefjaskemmdir í augum

Hvaðan? Fyrst og fremst í mjólk og mjólkurvörum, en einnig í kjöti, eggjum og grænu grænmeti

Vissir þú að? Hundar framleiða vítamínið að hluta til í þörmunum en þarf einnig að fá það úr fóðrinu. Vítamínið er við kvæmt fyrir ljósi en ekki hita.

B3 vítamín (Níasín)
Fyrir hvað? Virkni ensíma sem breytir kolvetnum, fitu og proteini í orku

Skortur: anorexía, þyngdartap, bólgur í vörum, kinnum og hálsi, yfirdrifin framleiðsla á slefi, blóðugur niðurgangur

Offóðrun: blóðugar hægðir og krampar

Hvaðan? Lifur, magurt kjöt, fiskur, fugl og jarðhnetur

Vissir þú að? Hundar geta betur nýtt sér níasín frá dýraríkinu en jurtaríkinu og geta líka myndað hluta af vítamíninu með amínósýrunni trypofan

B6 vítamín (Pýridoxín)
Fyrir hvað? virkar fyrir glúkosamyndun, virkni rauðra blóðkorna, virkni taugakerfis, ónæmisviðbrögð, jafnvægisstilling hormóna, myndun níasín

Skortur: anorexía eða þyngdartap hjá hvolpum, krampar, vöðvakippir og blóðskortur

Offóðrun: minnkun í fínhreyfingum og jafnvægi, þróttleysi í vöðvum

Hvaðan?  Ger, grísakjöt, lifur og annar innmatur, fullkorni, belgbaunir, haframjöl, bananar, kartöflur og fræ.

Vissir þú að? Það magn B6 sem hundurinn þarf er í beinu hlutfalli við próteininntöku

Pantóþensýra
Fyrir hvað? Efnaskipti yfir í orku

Skortur: óreglulegar matarinntöku hunda, skyndileg örmögnun eða dauðadá (coma), hröð öndun og hjartsláttur, krampar, minnkun mótefnamyndunar

Hvaðan? Er til nánast allstaðar en í mjög ríku magni í nýrum, lifur, geri, ejggjarauðu, mjólk og broccoli.

Vissir þú að? "Pan" í pantóþensýru er gríska orðið yfir "allt" og kemur af því að það er til nánast allstaðar. Skortur á vítamíninu er því næstum óþekkt.

 

B12 vítamín (Kóbalamín)
Fyrir hvað? Virkni ensíma, vinnur úr fólati

Skortur: skortur á matarlyst, fækkun hvítra blóðkorna, blóðskortur, breytingar í beinmerg

Hvaðan? Bara úr dýraríkinu. Sérstaklega í lifur, mjólk, eggjum og fisk og kjúkling.

Vissir þú að? Vítamínið Kóbalamín inniheldur steinefnið Kóbolt. Kóbalamín getur safnast fyrir í lifrinni, og er það eina vatnsleysanlega vítamínið sem gerir það.

Fólat/fólatsýra
Fyrir hvað? Myndun DNA, framleiðsla á rauðum og hvítum blóðkornum

Skortur: þyngdartaps, minnkun í þéttleika hemóglóbíns

Hvaðan? Lifur, nýru, grænt blaðagrænmeti, baunir, bananar

Vissir þú að? Hundar geta myndað vítamínið í einhverjum mæli í þörmunum. Við upphitun eyðileggst fólatið og það er því nokkuð vandmeðfarið. Vítamínið er sérstaklega mikilvægt hvolpafullum tíkum.

Kólín
Fyrir hvað? Fyrir virkni taugakerfis og fitysýrur

Skortur: þyngdartap, feit lifur

Hvaðan? Kólín er til í flestum hráefnum t.d. eggjarauðu, kjöti, grænmeti, mjólkurvörum

Vissir þú að? Hundar geta myndað kólín með amínósýrunni serin. Ekki er vitað hvort hundar framleiða nóg af vítamíninu þannig að því er bætt í fóður til öryggis.

 

C-vítamín (askorbínsýra)

Fyrir hvað? Til að mynda kollagen og því mikilvægt fyrir beinin

Skortur: hundar framleiða sjálfir C-vítamín í lifrinni og því er afar sjaldan um skort að ræða og jafnvel aldrei.

Offóðrun: mjög mikil offóðrun í langan tíma gæti mögulega leitt til koparskorts

Hvaðan? Gras, grænmeti, hvítkál, appelsínur

Vissir þú að? Sumir ræktendur gefa C-vítamín til þess að koma í veg fyrir mjaðmalos en ekki hefur verið hægt að sanna tengingu þar á milli í vísindalegum rannsóknum. Sumir fóðurframleiðendur bæta framleiddu c-vítamíni í fóður og það er aðallega til að breyta sýrustigi eða sem rotvarnarefni. Mannfólk er eitt af fáum spendýrum sem geta ekki framleitt c-vítamín í lifrinni.

 

 

Heimildir:

Lýðheilsustöð www.lydheilsustod.is

Sallander, M. o.fl. , Hundmatboken. Svenska Kennelklubben, Sellin&Partner Bok & Idé AB, Kristianstad Sverige, 2001

Paulún, F., Sundin, A., Nya vitamin- och mineralguiden. Fitnessförlaget, Köping Sverige, 2005

Your dog´s nutritional needs - a science-based guide for pet owners. National Research Council, 2006. http://www.nap.edu




Steinefni

Kalk
* mótar beinin og tennurnar, virkar fyrir blóðstorknun, boðtaugakerfið, vöðvasamdrættir,
* skortur getur leitt til, töluverð lækkkun í steinefnaforða beina getur leitt til meiriháttar afbrigðaleika í beinagrind
* offóðrun getur leitt til mismunandi tegunda af skekkju í beinagrind, sérstaklega í vaxandi hvolpum stórra tegunda

Fosfór
* beinauppbygging, formgerð DNA og RNA, efnaskipti, hreyfigetu, sýrujafnvægi
* skortur getur leitt til að dragi úr vexti, skortur á matarlyst, bognar og bólgnar framfætur hjá hvolpum

Magnesíum
* virkni ensíma, stöðugleika vöðva- og tauga himnu, hormónaflæði og -virkni, steinefnauppbygging í beinum og tönnum
* skortur getur leitt til að dragi úr vexti, skapstyggð og krampa hjá hvolpum, öfgavöxtur í úlnliðum og seinna í lífinu lömum í afturfótum

Natrín (sodium)
* sýrujafnvægi, stjórnun á osmósuþrysting, stofnun og virkni taugaboða
* skortur getur leitt til eirðarleysis, aukinn hjartsláttur, aukin vatnsneysla, þéttleika blóðrauða,

Kalín (potassium)
* sýrujafnvægi, taugaboðkerfi, viðbrögð ensíma, flutningsvirkni
* skortur getur liett til að hvolpar þroskist ílla, lömun í hnakkavöðvum og afturfótum og almenn veikleiki hunda seinna í lífi hundsins

Klór (Chlorine)
* sýrujafnvægi, flutningur utanfrymisvökva milli frumuhinma
* skortur getur leitt til að dragi úr vexti hvolpa auk almenns óheilbrigðis þeirra

Járn
* Myndun blóðs, melting
* skortur getur leitt til að dragi úr vexti, ljósar slímkenndar himnur, sinnuleysis eða deyfðar, þróttleysis, niðurgangur
* (offóðrun) at acute levels, dangerous oxidative reactions that lead to gastrointestinal and other rissue damage

Kopar
* mótun tengingu vefja, efnaskipta járns, myndun litarefnisins melaníns, myndun mýelíns
* skortur getur leitt til skorts í litarefni í feld hjá hvolpum og blóðskorts

Sínk
* viðbrögð ensíma, fjölgun fruma, prótein- og kolvetnismeltingu, virkni húðar, að sár grói
* skortur getur leitt til að dragi úr vexti, uppkasta, vefskemmdar í húð

Mangan
* virkni ensíma, uppbygging bein a, virkni taugakerfirs
* engar upplýsingar um rannsóknir um skort á steinefninu

Selen
* viðbrögð ónæmiskerfis o.fl.
* skortur getur leitt til anorexíu, þunglyndi, óþægindi við öndun, dauðadá, hrörnun vöðva

Joð
* myndun hormóna í skjaldkirtli, sérhæfing fruma, vöxtur og þroski hvolpa, stjórnun hraða efnaskipta